ผล PISA 2025 ของไทย พ่อแม่ควรรู้อะไรและช่วยลูกได้อย่างไร

ผล PISA 2025 เผยแพร่ออกมาในเดือนกันยายน 2569 และเป็นข่าวที่หลายครอบครัวได้ยินผ่าน ๆ ว่า "เด็กไทยคะแนนดีขึ้น แต่ยังต่ำกว่าค่าเฉลี่ย" บทความนี้ชวนอ่านตัวเลขแบบใจเย็น ว่า PISA วัดอะไร ตัวเลขรอบนี้บอกอะไร และบอกอะไรไม่ได้ แล้วค่อยมาดูว่าที่บ้านทำอะไรได้บ้าง

สรุปสั้น ๆ ก่อน ไทยได้คะแนนคณิตศาสตร์ 407 การอ่าน 392 และวิทยาศาสตร์ 432 ดีขึ้นทั้งสามด้านเมื่อเทียบกับรอบปี 2022 แต่ยังต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ OECD ตัวเลขนี้เป็นภาพรวมของระบบการศึกษา ไม่ได้ใช้ตัดสินเด็กคนไหน และไม่ได้บอกว่าลูกของเราเก่งหรือไม่เก่ง

PISA วัดอะไร และไม่ได้วัดอะไร

PISA (Programme for International Student Assessment) ของ OECD ประเมินนักเรียนอายุ 15 ปี โดยมุ่งดูว่านักเรียนนำสิ่งที่เรียนในวิชาวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ และการอ่าน ไปใช้แก้ปัญหาในโลกจริงได้ดีแค่ไหน ข้อสอบจึงไม่ค่อยถามสูตรตรง ๆ แต่มักเป็นสถานการณ์ เช่น อ่านกราฟข้อมูล เปรียบเทียบราคา หรือประเมินว่าข้อความหนึ่งน่าเชื่อถือหรือไม่

PISA ใช้การสุ่มตัวอย่างนักเรียน รอบนี้ไทยมีนักเรียน 8,547 คนจาก 273 สถานศึกษา ซึ่งเป็นตัวแทนของเด็กอายุ 15 ปีราว 542,700 คน หรือประมาณ 69% ของเด็กวัยนี้ทั้งประเทศ

สิ่งที่ PISA ไม่ได้บอก

• ไม่ได้บอกคะแนนหรือความสามารถของเด็กรายคน
• ไม่ได้วัดทุกอย่างที่สำคัญในการเติบโต เช่น ความเมตตา การทำงานกับคนอื่น หรือความคิดสร้างสรรค์ด้านศิลปะ
• ไม่ได้บอกว่าโรงเรียนไหนดีกว่าโรงเรียนไหน

ผล PISA 2025 ของไทยในตัวเลข

ตามที่สื่อรายงาน ไทยอยู่ราวอันดับที่ 53 จาก 91 ประเทศและเขตเศรษฐกิจที่เข้าร่วมเมื่อเรียงตามคะแนนวิทยาศาสตร์ ขยับขึ้นจากอันดับ 58 ในรอบก่อน ส่วนด้านใหม่ที่ชื่อ computational problem-solving ไทยได้ 476 คะแนน ต่ำกว่าค่าเฉลี่ย OECD ที่ 500

อีกตัวเลขที่น่าสนใจกว่าอันดับ คือสัดส่วนนักเรียนที่ถึง "ระดับพื้นฐาน" (ระดับ 2 ขึ้นไป) ซึ่งหมายถึงทำโจทย์ที่ต้องตีความสถานการณ์ง่าย ๆ ได้เอง

พูดอีกแบบคือ ยังมีเด็กไทยอายุ 15 ปีกว่าครึ่งที่ยังไปไม่ถึงระดับพื้นฐานด้านคณิตศาสตร์และการอ่าน ตัวเลขนี้ไม่ใช่เรื่องที่ต้องตกใจหรือโทษใคร แต่เป็นข้อมูลที่ช่วยให้เห็นว่าทักษะไหนที่ยังต้องการการดูแลเพิ่ม

อ่านข่าวผล PISA 2025 อย่างไรให้ได้ประโยชน์

มองทั้งสองด้าน คะแนนที่ดีขึ้นทุกด้านเป็นสัญญาณที่ดีและเป็นผลจากความพยายามของครู นักเรียน และครอบครัวจำนวนมาก ขณะเดียวกันช่องว่างกับค่าเฉลี่ย OECD ก็ยังมีอยู่จริง ทั้งสองเรื่องจริงพร้อมกันได้

เลี่ยงการเปรียบเทียบที่ทำให้เด็กรู้สึกแย่ เด็กที่ได้ยินผู้ใหญ่พูดว่า "เด็กไทยสู้ประเทศอื่นไม่ได้" ไม่ได้เรียนเก่งขึ้นจากประโยคนั้น แต่อาจรู้สึกว่าพยายามไปก็ไม่มีประโยชน์ การพูดถึงสิ่งที่ฝึกได้จริงช่วยได้มากกว่า

สนใจทักษะมากกว่าอันดับ สิ่งที่ PISA ชี้ให้เห็นซ้ำ ๆ คือการอ่านสถานการณ์ ตีความข้อมูล และอธิบายเหตุผล ซึ่งเป็นทักษะที่ฝึกได้ที่บ้านทุกวัน

พ่อแม่ช่วยลูกที่บ้านได้อย่างไร

1. ชวนคิดคณิตจากชีวิตจริง

ตอนไปซูเปอร์มาร์เก็ต ลองถามลูกว่า "แพ็กเล็ก 3 ชิ้น 45 บาท กับแพ็กใหญ่ 5 ชิ้น 70 บาท แบบไหนคุ้มกว่า"

• แพ็กเล็ก: $45 \div 3 = 15$ บาทต่อชิ้น
• แพ็กใหญ่: $70 \div 5 = 14$ บาทต่อชิ้น

แพ็กใหญ่ถูกกว่าชิ้นละ 1 บาท แต่คำถามต่อที่ชวนคิดยิ่งกว่าคือ "ถ้าบ้านเราใช้ไม่หมด 5 ชิ้น ยังคุ้มอยู่ไหม" คำถามแบบนี้คือหัวใจของ PISA คือใช้คณิตช่วยตัดสินใจ ไม่ใช่แค่คิดเลขให้ได้คำตอบ

2. ให้ลูกอธิบายว่า "รู้ได้อย่างไร"

เวลาลูกตอบโจทย์ได้ ลองถามต่อว่า "ทำไมถึงคิดแบบนี้" หรือ "มีวิธีอื่นตรวจไหม" เด็กที่ได้ฝึกอธิบายจะเริ่มเห็นว่าตัวเองเข้าใจตรงไหนแล้ว ตรงไหนยัง ลองใช้ขั้นตอนอ่านโจทย์ใน วิธีทำโจทย์ปัญหาคณิตศาสตร์ 4 ขั้น เป็นกรอบในการคุยก็ได้

3. อ่านด้วยกันและคุยเรื่องที่อ่าน

การอ่านใน PISA ไม่ใช่แค่อ่านออก แต่รวมถึงการจับใจความ หาหลักฐานในข้อความ และประเมินว่าแหล่งข้อมูลน่าเชื่อถือไหม ลองอ่านข่าวสั้น ๆ หรือฉลากสินค้าด้วยกันแล้วถามว่า "ข้อความนี้อยากให้เราเชื่ออะไร มีหลักฐานอะไรบ้าง"

4. เป็นคนชวนคุย มากกว่าคนทำแทน

งานวิเคราะห์อภิมานของ Hill และ Tyson (2009) พบว่าการมีส่วนร่วมของพ่อแม่แบบพูดคุยเรื่องคุณค่าของการเรียนและเชื่อมโยงกับอนาคต สัมพันธ์กับผลการเรียนในทางบวกชัดกว่าการลงมือช่วยทำการบ้านโดยตรง อ่านต่อได้ใน ช่วยลูกทำการบ้านแค่ไหนดี

5. เตรียมทักษะรู้เท่าทันสื่อและ AI

สื่อรายงานว่า PISA 2029 จะเพิ่มการประเมินด้านการรู้เท่าทันสื่อและ AI และกระทรวงศึกษาธิการมีแผนจัดทำกรอบการเรียนรู้ด้าน AI สำหรับครูและนักเรียน ที่บ้านเริ่มได้ง่าย ๆ ด้วยการฝึกลูกตรวจคำตอบจาก AI ก่อนเชื่อ ดูวิธีได้ใน สอนลูกตรวจคำตอบจาก AI ด้วย 5 คำถาม

ตีโจทย์ออกแบบมาให้ฝึกทักษะแบบนี้อย่างไร

ตีโจทย์ยังอยู่ระหว่างเตรียมเปิดให้ใช้ และออกแบบบางส่วนไว้สอดคล้องกับทักษะที่พูดถึงข้างต้น

• คำใบ้ทีละขั้น 5 ระดับ เริ่มจากคำถามสะกิดให้คิด เตือนหลักการ ทำขั้นแรกให้ดู ยกตัวอย่างข้อคล้าย แล้วจึงเฉลยเต็ม เด็กต้องลองเองก่อนเปิดคำใบ้ขั้นสูง
• เฉลยละเอียด 6 ส่วน เริ่มจาก "โจทย์ให้อะไร ถามอะไร" ซึ่งเป็นทักษะการอ่านโจทย์ที่ใช้ได้กับทุกวิชา และจบด้วยวิธีตรวจคำตอบกับข้อคล้ายให้ลองต่อ
• โจทย์ตรงหลักสูตรไทย ตรงระดับ ปรับความยากตามที่เด็กพร้อม และผ่านการตรวจความถูกต้องก่อนถึงมือเด็ก
• รายงานผู้ปกครองรายสัปดาห์ทาง LINE ที่เทียบลูกกับตัวเอง พร้อมเรื่องชวนคุยที่โต๊ะกินข้าว

สรุป

ผล PISA 2025 ของไทยดีขึ้นทุกด้าน คณิตศาสตร์ 407 การอ่าน 392 วิทยาศาสตร์ 432 แต่ยังต่ำกว่าค่าเฉลี่ย OECD และนักเรียนที่ถึงระดับพื้นฐานด้านคณิตกับการอ่านยังอยู่ราว 41% ตัวเลขนี้เป็นภาพรวมของระบบ ไม่ใช่คำตัดสินลูกของเรา สิ่งที่บ้านช่วยได้คือชวนคิดคณิตจากชีวิตจริง ให้ลูกอธิบายเหตุผล อ่านและคุยด้วยกัน และฝึกรู้เท่าทันข้อมูลรวมถึง AI ทีละเล็กละน้อย

ตีโจทย์กำลังเตรียมเปิดให้ใช้ ถ้าอยากลองเป็นกลุ่มแรก ลงชื่อรอไว้ได้ที่หน้าแรกของ teejot.com