คู่มือการใช้ AI ศธ. 2568 สรุปสำหรับนักเรียนและพ่อแม่

ถ้าลูกเริ่มใช้ AI ทำรายงานหรือถามการบ้าน แล้วคุณพ่อคุณแม่สงสัยว่า "โรงเรียนอนุญาตไหม ควรใช้แค่ไหน" แหล่งที่ควรอ่านเป็นอันดับแรกคือ คู่มือการใช้ AI ศธ. ชื่อเต็มว่า "คู่มือการใช้ AI สำหรับครู นักเรียน โรงเรียน และผู้ปกครองในประเทศไทย พ.ศ. 2568" จัดทำโดยสำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา สพฐ. และเผยแพร่เมื่อ 31 มีนาคม 2568

คู่มือยาวราว 60 หน้าและเขียนสำหรับหลายกลุ่ม บทความนี้คัดเฉพาะส่วนที่นักเรียนและพ่อแม่ใช้ได้ทันที พร้อมตัวอย่างว่าจะแปลงหลักในคู่มือเป็นข้อตกลงที่บ้านได้อย่างไร (สรุปจากการอ่านฉบับ PDF ควรอ่านต้นฉบับประกอบเมื่อต้องใช้อ้างอิง)

คู่มือการใช้ AI ศธ. มีอะไรบ้าง

คู่มือแบ่งเป็น 8 ส่วน

ภาพรวมของคู่มือไม่ได้มองว่า AI เป็นสิ่งต้องห้าม แต่มองว่าเป็นเครื่องมือเสริมที่มีทั้งประโยชน์และความเสี่ยง และต้องใช้อย่างรู้เท่าทัน

ความเข้าใจผิดเรื่อง AI ที่คู่มือชวนแก้

ส่วนที่ 2 ยกความเข้าใจผิดที่พบบ่อยไว้ 4 ข้อ ซึ่งเป็นเรื่องที่คุยกับลูกได้ทันที

1. AI จะมาแทนที่ครู คู่มืออธิบายว่า AI ช่วยลดภาระงานของครูได้ แต่แทนปฏิสัมพันธ์ระหว่างครูกับนักเรียนไม่ได้
2. นักเรียนควรใช้ AI กับการเรียนทุกแบบ คู่มือแนะนำให้ใช้อย่างรู้เท่าทันและตรวจสอบข้อมูล ไม่ใช่ใช้กับทุกงาน
3. AI ปลอดภัย ข้อมูลไม่รั่วไหล ความจริงคือ AI มักต้องใช้ข้อมูลจำนวนมาก ทั้งชื่อ คะแนน และพฤติกรรมการเรียน จึงต้องเลือกแพลตฟอร์มที่มีนโยบายความเป็นส่วนตัวชัดเจน
4. ผลจาก AI ถูกต้องเสมอ คู่มือย้ำว่าต้องตรวจสอบคำตอบของ AI และไม่ใช้เป็นแหล่งอ้างอิงเพียงแหล่งเดียว

จากนั้นคู่มือสรุปแนวทางใช้ AI อย่างเหมาะสม เช่น ให้อธิบายนักเรียนว่า AI เป็นเครื่องมือเสริม ไม่ใช่ตัวแทนของการเรียนรู้ และให้ผู้ปกครองกับครูติดตามการใช้งานเพื่อป้องกันการพึ่งพา AI มากเกินไป

นักเรียนใช้ AI ได้แค่ไหนตามคู่มือ

ในส่วนบทบาทของนักเรียน คู่มือยกตัวอย่างการใช้ AI ที่ดี เช่น ให้ AI แนะนำแหล่งเรียนรู้เพิ่มเติม หรือขอแนวคิดในการแก้โจทย์ยาก แล้วนักเรียนพยายามทำความเข้าใจและเรียนรู้วิธีการจากแนวคิดที่ได้รับ ขณะเดียวกันก็ระบุว่านักเรียนต้องหลีกเลี่ยงการลอกผลงานจาก AI ตรวจสอบผลลัพธ์ก่อนนำไปใช้ทุกครั้ง และปรับแต่งงานให้สมบูรณ์ด้วยความสามารถของตนเอง

ส่วนที่ 7 เรื่องจริยธรรม ยกสถานการณ์ตัวอย่างนักเรียนใช้ AI ทำรายงานเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เราสรุปเป็นตารางได้ดังนี้

หลักสั้น ๆ ที่จำง่ายคือ AI ช่วยหาและช่วยคิดได้ แต่ความเข้าใจและผลงานต้องเป็นของเรา ถ้าอยากเห็นวิธีใช้กับการบ้านคณิตแบบเป็นขั้นตอน อ่านต่อที่ ใช้ AI ทำการบ้านอย่างไรให้ได้ความรู้

ระดับการเรียนรู้ด้าน AI 3 ระดับ

ส่วนที่ 6 แบ่งการเรียนรู้เรื่อง AI เป็น 3 ระดับ ซึ่งช่วยให้พ่อแม่เห็นว่าการ "เป็นผู้ใช้" เป็นแค่จุดเริ่มต้น

สำหรับเด็กประถมและ ม.ต้นส่วนใหญ่ ระดับ 1 คือเป้าที่เหมาะ โดยเฉพาะทักษะข้อ "รู้เท่าทันข้อจำกัดของ AI" ซึ่งคู่มือระบุเป็นทักษะพื้นฐานที่นักเรียนและครูควรรู้

บทบาทของผู้ปกครองตามคู่มือ

คู่มือวางบทบาทผู้ปกครองไว้สองด้าน

• สนับสนุนการเรียนรู้ เลือกแอปพลิเคชัน AI ที่เหมาะกับการเรียนของลูก เช่น แอปช่วยฝึกภาษาหรือคณิตศาสตร์
• กำกับดูแล ติดตามการใช้ AI ของบุตรหลานเพื่อป้องกันการใช้ในทางที่ผิด เช่น ให้ AI ทำงานแทน และส่งเสริมการใช้อย่างสร้างสรรค์ เช่น ค้นคว้าหรือฝึกทักษะใหม่

แปลงเป็นสิ่งที่ทำได้ที่บ้าน

1. นั่งดูลูกใช้ AI ด้วยกันสักครั้ง ถามว่าเขาถามอะไร และเชื่อคำตอบเพราะอะไร
2. ตกลงกันว่างานประเภทไหนใช้ AI ได้ งานไหนต้องทำเองก่อน
3. อ่านนโยบายความเป็นส่วนตัวของแอปที่ลูกใช้ และไม่ให้ลูกกรอกข้อมูลส่วนตัวเกินจำเป็น
4. ถามครูว่าโรงเรียนมีกติกาเรื่อง AI ในงานที่ส่งอย่างไร

ถ้าอยากทำเป็นข้อตกลงครอบครัวแบบแยกตามวัย ดูตัวอย่างได้ใน กติกาใช้ AI ในครอบครัว

ทำไมคำว่า "เครื่องมือเสริม" สำคัญ

หลักฐานจากงานวิจัยก็ไปในทางเดียวกับคู่มือ งานทดลองในนักเรียนมัธยมปลายเกือบพันคนที่ตีพิมพ์ใน PNAS ปี 2025 พบว่า เมื่อนักเรียนใช้ AI แบบแชตทั่วไประหว่างฝึก แล้วภายหลังต้องทำข้อสอบเองโดยไม่มี AI คะแนนต่ำกว่ากลุ่มที่ไม่เคยใช้ AI 17% ขณะที่ AI ที่ออกแบบให้ช่วยการเรียนรู้ลดผลเสียนี้ได้เป็นส่วนใหญ่ แปลว่า "ใช้อย่างไร" สำคัญพอ ๆ กับ "ใช้หรือไม่ใช้"

ตีโจทย์ออกแบบให้สอดคล้องกับหลักในคู่มืออย่างไร

ตีโจทย์ยังไม่เปิดให้ใช้ แต่ออกแบบไว้โดยยึดหลัก "AI เป็นเครื่องมือเสริม ไม่ทำงานแทน"

• คำใบ้ทีละขั้น 5 ระดับ สะกิดด้วยคำถาม เตือนหลักการ ทำขั้นแรกให้ดู ยกตัวอย่างข้อคล้าย แล้วจึงเฉลยเต็ม และต้องลองเองก่อนเปิดคำใบ้ขั้นสูง
• โจทย์ คำใบ้ และเฉลยผ่านการตรวจความถูกต้องก่อนถึงมือเด็ก ลดปัญหา "AI ตอบผิด" ที่คู่มือเตือนไว้
• เฉลยละเอียด 6 ส่วน ที่จบด้วยข้อคล้ายกันให้ลองทำเอง เพื่อให้ความเข้าใจเป็นของเด็กจริง
• รายงานผู้ปกครองรายสัปดาห์ทาง LINE ช่วยให้พ่อแม่ติดตามการเรียนได้ตามบทบาทที่คู่มือแนะนำ

สรุป

คู่มือการใช้ AI ศธ. พ.ศ. 2568 ไม่ได้ห้ามนักเรียนใช้ AI แต่วางหลักว่า AI เป็นเครื่องมือเสริม ต้องตรวจสอบคำตอบทุกครั้ง ไม่ลอกหรือให้ AI ทำงานแทน อ้างอิงแหล่งที่มา และระวังเรื่องข้อมูลส่วนตัว ผู้ปกครองมีบทบาททั้งช่วยเลือกเครื่องมือและติดตามการใช้งาน เริ่มง่าย ๆ ด้วยการนั่งดูลูกใช้ AI ด้วยกัน แล้วตั้งข้อตกลงร่วมกันว่างานไหนใช้ได้ งานไหนต้องลองเองก่อน

ตีโจทย์กำลังเตรียมเปิดให้ใช้ ถ้าอยากลองเป็นกลุ่มแรก ลงชื่อรอไว้ได้ที่หน้าแรกของ teejot.com